De opmars van de fiets in Rotterdam

6 januari 2021


Jarenlang stond Rotterdam bekend als autostad en was er slechts een lage notering op de lijst met beste fietssteden voor de havenstad weggelegd. Maar dat tij is gekeerd. Bart Christiaens, fiets coördinator en Teun Kolner, adviseur mobiliteit, beiden werkzaam bij gemeente Rotterdam, doen er alles aan om hun stad op de fietskaart te zetten en met succes!

Christiaens: “Hoewel er nog de nodige uitdagingen zijn, zetten we mooie stappen. In Nederland wordt meer dan een kwart (28%) van alle verplaatsingen (voornamelijk) per fiets afgelegd. Het KIM gaf in 2019 aan dat dit percentage ook voor Rotterdam geldt, dus waar we vroeger onder het landelijk gemiddelde zaten liggen we nu mooi op het landelijk gemiddelde.” Kolner vult aan: “Ook het imago van fietsen is verbeterd. Dat merk je als je het verhaal vertelt over duurzaamheid en vitaliteit. De geluiden in de stad zijn nu dat de fiets een goede plek verdient in de stad.”

Andere insteek, andere uitkomsten
“Daar ligt aan ten grondslag dat we als afdeling mobiliteit ook een verandering hebben doorgemaakt,” meent Christiaens. “Voorheen was mobiliteit een doel op zich. Nu gaat het over een fijne, aantrekkelijke stad, over inclusiviteit, dat iedereen mee kan doen en hoe (actieve en gezonde) mobiliteit daaraan bij kan dragen. Dat is een andere insteek en uiteindelijk krijg je dan ook een andere uitkomst. De focus is anders: naast de harde infrastructuur en de cijfermatige modellen speelt nu ook de zachtere kant van gedragsverandering een rol, de mobiliteitsbeïnvloeding. Het begrijpen van de Rotterdammer en de bezoeker, hoe zij willen reizen. Wanneer je dit gedrag begrijpt en meeneemt in je beslissingen en monitort, leidt dat tot effectievere beslissingen en uiteindelijk tot een mobiliteitstransitie.”

Fiets als hefboom voor mobiliteitstransitie
Kolner: “De mobiliteitstransitie staat voor slim, actief, duurzaam, inclusief en emancipatie. Alle doelen waar we als gemeente voor staan koppelen we aan de beleidsdoelen. Dat is nieuw, veelomvattend en soms lastig, maar het geeft wel beter weer waar we als gemeenten naar toe werken. Het aantal fietsers in de stad groeit en daar past de gemeente het beleid op aan door fietsers ook meer ruimte te geven. Zo is ook de Fietskoers 2025 opgesteld. Het zet de lijn uit naar de toekomst en die is dat we inzetten op schone, actieve en verkeersveilige mobiliteit. Dan heb je het over fietsen, lopen en ov. Zo is de fietskoers ook geschreven. De fiets als hefboom voor mobiliteitstransitie.”

Betrekken andere collega’s
Als je aan fietsbeleid denkt, is het logisch aan de slag te gaan met zaken als Infrastructuur (fietspaden, oversteekplekken), parkeervoorzieningen (fietsenstallingen) en het meer stimuleren van het fietsen in de stad (o.a. fietslessen, deelvervoer). Hoe zit dat bij de mobiliteitstransitie? “Dat zijn inderdaad de zaken waarover wordt nagedacht maar we pakken het veel breder op,” zegt Christiaens. “Het gaat ook over vragen als: Hoe maken we het verschil? Hoe kun je versnellen? Is het slim een onderverdeling te maken tussen snel en langzaam fietsen? Allerlei soorten tweewielers op een fietspad wordt te vol. Is er een mogelijkheid om de snelle fietsers toe te voegen op de weg en de auto’s wat langzamer te laten rijden? Zijn fietshubs de oplossing om het fietsparkeren te verlichten? Op dit moment zijn er in het centrum te weinig fietsparkeerplekken. De komende vijf tot tien jaar worden er vijf nieuwe grote stallingen bijgebouwd. Dat is een next step in de transitie. Belangrijk aan de Fietskoers is dat er een overall doel is vastgesteld. Dat geeft de beleidskaders aan waarbinnen je werkt. Het geeft houvast aan ons én aan de andere collega’s. Meer dan ooit hebben we intern medewerkers van andere afdelingen zoals Ruimtelijke Ordening en Maatschappelijke Ontwikkeling bij ons beleid betrokken zodat het een gedragen beleid is.”

Kolner: “Naast de Fietskoers schrijven we jaarlijks of tweejaarlijks een uitvoeringsprogramma. Daarin gaan we concreet in op projecten zoals vervoersarmoede op Zuid. Om vervoersarmoede tegen te gaan, willen we mensen de beschikking geven over een fiets: of dat nu lenen, leasen of kopen is. De daaraan gekoppelde stap is dan het mogelijk maken: het kunnen fietsen, bijvoorbeeld door het geven van fietslessen. En het verhaal vertellen waarom het goed en gezond is dat mensen fietsen. Dat hoort er ook bij.”

De Rotterdamse Fietsalliantie
Onder de pijler fietsstimulering is een werkspoor toegevoegd waarin wordt samengewerkt met werkgevers in de stad. Kolner: “Als gemeente hebben we de Fietsalliantie geïnitieerd: een samenwerkingsverband waar bedrijven en organisaties zich bij kunnen aansluiten om fietsen onder personeel of achterban te promoten zodat meer mensen in Rotterdam (vaker) de fiets pakken. Deelnemers zijn onder andere Ahoy, Stadion Feijenoord en het Erasmus MC. Het Rotterdamse fietsmerk ‘Op díe fiets helpt ons de boodschap te verspreiden. Bedoeling is dat de alliantieleden campagnes en acties gezamenlijk opzetten en kennis en ervaringen met elkaar delen, vanuit de basisgedachte ‘met elkaar kom je verder dan alleen’. De Verkeersonderneming is ook alliantiepartner en ondersteunt werkgevers en de partners van de Rotterdamse Fietsalliantie bij het stimuleren van het fietsgebruik binnen de organisatie via een fietspotentiescan, e-bike uitprobeeraanbod, een kortingsaanbod voor tweewielers en met informatie. Door onze krachten te bundelen, willen we een brede doelgroep bereiken: of je nu fietst naar de sportclub, de kroeg, naar je werk of de bioscoop, alles telt mee. We nodigen alle organisaties uit om mee te praten en om goede ideeën in te dienen. Daarom is er de er website: www.rotterdamopdiefiets.nl

Concrete fietsactie
“We zijn nog maar net gestart, en ook nog in een bijzonder jaar,” meldt Christiaens, “maar we zijn tevreden over hoe het gaat. Ook al wil je natuurlijk altijd sneller en wil je verder zijn. Inmiddels hebben circa 20 organisaties zich aangesloten. Bedrijven kunnen nog steeds aansluiten als ze het doel van het fietsbeleid promoten, onderschrijven en actief aan de slag gaan. Voor die bedrijven is zelfs een kleine financiële bijdrage beschikbaar in ruil voor de lessons learned en monitoring van de ondernomen actie. Want om die concrete acties gaat het. Als alle deelnemers een actie organiseren en die ook toegankelijk maken voor anderen, heb je al 20 keer aandacht voor de fiets. De Fietsalliantie is van de hele stad en werkt tot naar één gezamenlijk doel: meer mensen op de fiets. Vanuit de gemeente werken we hard om die ambitie (en de groei in het aantal fietsers) ook te faciliteren. Duidelijk is dat we meer fietspaden willen, maar daar ligt wel een beleid aan ten grondslag. Het heeft niet zoveel zin om lukraak losse fietspaden aan te leggen. We zetten dat af tegen de visie dat we meer fietsassen willen. Door die visie bewaken we de samenhang.”

Voorrang aan fietsers
Kolner: “Over 15 of 20 jaar willen we dat iedereen zich altijd veilig en comfortabel in de stad kan voortbewegen en dat de stad zo is ingericht dat je, als je de keuze hebt, logischerwijs kiest voor lopen of fietsen. Nu zie je nog dat de auto voorrang heeft in de stad bij bijvoorbeeld de afstelling van veel verkeerslichten. Of dat er voor de fiets barrières zijn om handig door de stad te rijden. In het nieuwe beleid geef je fietsers juist voorrang. Daarnaast willen we ook rondom de grote infrastructurele werken, zoals wegen en bruggen, goede fietsinfrastructuur aanleggen. Elk jaar zal de fietser en de voetganger steeds meer ruimte in de stad krijgen én ervaren!”

Trots
We vragen de beide heren waar ze nu het meest trots op zijn het afgelopen jaar. “Dat we in het politieke veld, in de eigen organisatie, en ook samen met organisaties als ProRail en het Rijk het fietsparkeren op de kaart hebben gezet, daar ben ik trots op. Het is een next step naar extra fietsparkeerstallingen in de stad,” aldus Christiaens. Kolner denkt vooral aan de voortgang die is geboekt met het plaatsen van deelvervoer in de stad. “Een paar jaar geleden waren we niet goed voorbereid op de komst van deelvervoer, en liepen we achter de feiten aan. Dan is de eerste gedachte: ‘weg met dat deelvervoer’. Inmiddels hebben we een goed speelveld én samenwerking opgezet voor deelaanbieders. Hier ben ik trots op. We hebben een goede samenwerking met deelaanbieders, Rotterdam is zelfs voorloper met het deelvervoerbeleid. Andere gemeenten komen bij ons kijken en leren hoe we dat hebben gedaan. Dat is leuk!”

Over ons

De Verkeersonderneming is in 2008 opgericht door het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat, gemeente Rotterdam, Metropoolregio Rotterdam Den Haag en het Havenbedrijf Rotterdam, met als doel het bereikbaar houden van (haven, stad & regio) Rotterdam.